Strålebehandling mot øre-nese-hals-området
Strålebehandling blir brukt både for å helbrede kreftsykdom og for å forebygge eller lindre symptomer for pasienter med ikke-kurerbar kreftsykdom. I behandlingen benytter vi stråling med høy energi. Vi tilstreber å gi en stråledose som er stor nok til å ødelegge kreftsvulsten, og samtidig gi minst mulig skade på friskt vev.
Før
All strålebehandling er individuelt tilpassa. For å planlegge og gjennomføre behandlinga, krev det eit godt, tverrfagleg samarbeid mellom legar, medisinske fysikarar og stråleterapeutar. Legane vurderer sjukdombildet og avgjer kva område som skal behandlast og kor høg stråledose ein skal gi.
Dersom du har fått tilpassa tannskinne, skal denne takast med til CT (stråleterapiavdelinga). Skinnen skal brukast på CT og ved strålebehandling.
Det er viktig at ein ligg i same leiet ved kvar behandling. For å sikre seg dette, og for å ikkje måtte teikne i ansiktet, blir det ofte laga ei spesialtilpassa maske.
Ved CT blir det tatt spesielle røntgenbilde av den delen av kroppen som skal strålebehandlast. Bilda blir brukt til å lage eit individuelt tilpassa behandlingsopplegg (doseplan).
Dei fleste skal ha intravenøst røntgenkontrastmiddel (dvs. røntgenkontrastmiddel satt i ei blodår) ved CT-undersøkinga.
Under
Når behandlinga startar får du informasjon om gjennomføring av strålebehandlinga, eventuelle biverknader som er venta og råd for å førebygge og lindre desse. Du får også timeliste over alle planlagde behandlingar.
Behandlinga tar ca 10 - 30 minutt per gong. Mesteparten av tida går med til å stille inn strålefelta. Sjølve strålinga varer kun nokre få minutt og er heilt smertefri. Det er viktig at du ligg heilt stille under behandlinga.
Talet på behandlingar varierer avhengig av svulttype, -størrelse og lokalisasjon.
Behandlingane blir vanlegvis gitt ein gang per dag, frå måndag til fredag, men ved nokre behandlingsopplegg blir det gitt ein ekstra behandling ein av dagane.
Etter
I strålebehandlingsperioden skal du til kontroll kvar veke ved øyre-nase-hals-poliklinikken. Det kan vere lurt å skrive ned spørsmål du ønskjer å ta opp. Ernæringsspesialist blir konsultert ved behov.
Du kan også ta opp spørmål med stråleterapeutane som du møter ved kvar behandling.
Personleg hygiene
Du kan dusje i strålebehandlingsperioden, men du bør ikkje bruke såpe på huda i strålefeltet. Er det likevel ønskeleg/nødvendig å bruke såpe, må denne vere uparfymert, for eksempel Neutrogena eller Lactacyd. Desse får du kjøpt på apotek.
Huda i strålefeltet bør ikkje tørkast hardt, men klappast tørr.
Bruk maskin og ikkje høvel ved barbering, og unngå bruk av aftershave, då det kan verke irriterande på huda.
Soling
Du må unngå å sole huda i strålefeltet i den perioden du får strålebehandling. Dei to første åra etter strålebehandlinga må du dekke til området eller smøre det med solkrem med faktor 30 eller høgare.
Røyking
Røyking gir mindre surstofftilførsel til svulsten og vil dermed redusere effekten av strålebehandlinga. Det vil også irritere slimhinnene i munnhulen og halsen. Vi anbefaler derfor at du slutter å røyke. Dersom dette ikkje er mogleg, bør du ikkje røyke to timar før og etter strålebehandlinga.
Vær oppmerksom
Biverknader kan variere frå person til person, og er avhengig av kor stor ståledose som blir gitt, kva område på kroppen som får stråling og størrelsen på strålefelta.
Dersom du får eller har fått cellegift i samband med strålebehandlinga, vil du lettare få reaksjonar på strålinga i form av biverknader.
For å tole behandlinga best mogeleg, er det viktig at du får i deg nok næring og drikke.
Vanlege generelle biverknader
Du kan føle deg meir trøytt og slapp enn elles, og ha eit større søvnbehov.
Vanlege lokale biverknader
Hudreaksjonar
Ein kan få strålerekasjonar i huda (liknar solbrentheit) i det området som får strålebehandling. Dette skjer vanlegvis ikkje før etter 2 - 3 veker. For å lindre ubehag kan du smøre strålefeltet med feit krem, for eksempel Apobase (blå), etter behandlinga. Omslag med fysiologisk saltvatn kan også ha lindrande effekt.
Du bør bruke klede av naturfiber, som bomull og lin, og unngå parfymerte produkt på området som får behandling.
Tørr i munnen
Ved stråling av spyttkjertlar kan ein bli tørr i munnen. Dette skjer fordi spyttproduksjonen går ned og spyttet endrar konsistens og blir seigt. Ein konsekvens av dette er auka risiko for hol i tennene.
Tap av / forandra smakssans
Både behandlinga og sjølve sjukdommen kan vere årsak til endra eller tapt smakssans. Smaksoppfatninga kan nokre gongar bli forandra ved at for eksempel søtt smaker surt og omvendt.
Sårheit i munnhole og hals
Du kan bli sår i munnhole og hals, fordi slimhinnene blir påverka av strålinga. Dette kan gi smerter og grobotn for infeksjonar.
Sårheit i munnhola kan også gjere det vanskeleg å bruke tannprotesar.
Kvalme/oppkast
Kvalme kan oppstå ved stråling mot hovud-/ halsregionen og må ofte behandlast med kvalmedempande medisinar. Du får resept av legen. Frisk luft og rikeleg med drikke kan også redusere plagene.
Ved kvalme kan det vere lurt å ete små og hyppige måltid. Det kan også vere aktuelt med rettleiing av ernæringsspesialist.
Svelgvanskar og vekttap
Fleire av biverknadane kan føre til at du får dårleg matlyst og vanskar med å ete. Ein konsekvens av dette kan vere at du går ned i vekt.
For å førebygge og lindre desse biverknadane er det svært viktig med god munnhygiene, rikeleg med drikke, ete næringsrik og tilpassa mat i tillegg til å unngå tobakk og alkohol i behandlingsperioden.
Håravfall
Etter 2 - 3 veker vil hår i behandlingsfeltet ofte falle av. Om håret veks ut igjen, er avhengig av kor høg stråledose du får.
Kontakt
Nevrosenteret
Avdeling for øre-nese-hals
Nevrosenteret
Harald Hardrådes gate 5
Trondheim